Cztery lata temu, 24 lutego 2022 roku, wojska rosyjskie dokonały najazdu na suwerenną, niepodległą Ukrainę, przekonane, że po trzech dniach odbędą zwycięską defiladę w zdobytym Kijowie. Jak wiemy, tak się szczęśliwie nie stało. Pamiętamy także wielką pomoc okazaną ludności ukraińskiej przez polskich obywateli w pierwszych tygodniach inwazji. Nadchodzi więc czwarta rocznica tych wydarzeń. Przy tej okazji chcemy opowiedzieć o działalności Polskiego Towarzystwa Biochemicznego, stowarzyszenia szczerze oddanego polsko-ukraińskiej naukowej współpracy.
Współpraca ta rozpoczęła się prawie zaraz po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. W wyniku porozumienia między Polskim Towarzystwem Biochemicznym a środowiskiem lwowskich biochemików, już w roku 1996 odbyła się we Lwowie pierwsza Polsko-Ukraińska Konferencja im. Jakuba Karola Parnasa. Patron konferencji, prof. Jakub Parnas był w latach 1921-1941 kierownikiem zakładu chemii lekarskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Był jednym z najwybitniejszych polskich i europejskich uczonych. Między innymi dzięki niemu Uniwersytet Jana Kazimierz we Lwowie stał się znanym światowym ośrodkiem naukowym. W kierowanym przez niego zakładzie liczył się jedynie poziom naukowy, a nie narodowość, pochodzenie czy wyznanie. Pomysł konferencji Parnasowskich, odbywających się co dwa lata, raz w Polsce, a raz na Ukrainie, spotkał się z aprobatą obu Towarzystw Biochemicznych.
Na terytorium Ukrainy, konferencje organizowano we Lwowie, Kijowie i w Jałcie, na Krymie. Na terytorium Polski w Gdańsku, Krakowie, Warszawie i Wrocławiu. Prowadziły one nie tylko do wymiany myśli, ale powodowały bliższe poznanie uczestników i zawieranie przyjaźni. Często konferencje były początkiem poważnej współpracy naukowej czy też skoordynowanych działań w ramach Europejskiej Federacji Towarzystw Biochemicznych. Na skutek tego zbliżenia, prof. Sergiej Komisarenko, wieloletni prezes Ukraińskiego Towarzystwa Biochemicznego i prof. Rostislav Stoika, organizator pierwszej konferencji, zostali członkami honorowymi Polskiego Towarzystwa Biochemicznego a prof. Jolanta Barańska i prof. Andrzej Dżugaj, byli prezesi Polskiego Towarzystwa Biochemicznego, zostali członkami honorowymi Ukraińskiego Towarzystwa Biochemicznego.
W roku 2019 odbyła się w Kijowie ostatnia konferencja Parnasowska. W roku 2020 wybuchła pandemia COVID-19, po której w lutym 2022 nastąpiła napaść Rosji na Ukrainę, co skończyło się wojną i uniemożliwiło kontynuację cyklu konferencji. Nie przeszkodziło to Polskiemu Towarzystwu Biochemicznemu przyznać w roku 2023, na zjeździe w Szczecinie, członkostwa honorowego Towarzystwa prof. Rostysławowi Stoice. Dyplom został uroczyście wręczony na Zjeździe w Poznaniu, w roku 2025. Prof. Rostysław Stoika był tym uczonym lwowskim, który z entuzjazmem odpowiedział na polską propozycję organizacji pierwszej konferencji Parnasowskiej we Lwowie. Prof. Stoika był orędownikiem stałych kontaktów między ukraińskimi a polskimi biochemikami. W ostatnich latach, gdy konferencje Parnasa nie mogły się odbywać, Polskie Towarzystwo Biochemiczne wspierało ukraińskich kolegów w podróżach i tworzeniu warunków do pracy naukowej.
Pragniemy zwrócić się do organizacji utrzymujących kontakty z środowiskami ukraińskimi o nagłośnienie tej współpracy. Niech powstanie „moda na współpracę”. Szczególnie wspieranie współpracy naukowej stanowi fundament długofalowych relacji. Bądźmy dumni z naszych więzi, pamiętając, że Ukraińcy walczą, przelewając krew nie tylko za swoją, ale i naszą wolność.
Na zakończenie apelujemy do Ministerstwo Nauki o rozważenie utworzenia dedykowanego programu stypendialnego, który umożliwi młodym naukowcom z Ukrainy udział w konferencjach naukowych organizowanych w Polsce. Wsparcie takie nie tylko ułatwi im podtrzymanie aktywności badawczej w dramatycznych warunkach wojennych, lecz także wzmocni długofalową współpracę polsko-ukraińską, sprzyjając integracji środowisk naukowych i budowie wspólnej europejskiej przestrzeni badań opartej na solidarności i otwartości.
Prof. Jolanta Barańska, Prezes PTBioch (1994–2005)
Prof. Andrzej Dżugaj, Prezes PTBioch (2008-2014)
Prof. Adam Szewczyk, Prezes PTBioch (od 2022 roku)
Na zdjęciu: prof. Jolanta Barańska i prof. S. Komisarenko
