31 sierpnia 2026 roku zmarła w Rechowot Ada Ester Yonath, wybitna biochemiczka i laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za 2009 rok. Ada Yonath (ur. 22 czerwca 1939 roku w Jerozolimie) była izraelską krystalografką i biochemiczką, znaną przede wszystkim z badań nad strukturą i funkcjonowaniem rybosomów. Jej prace odegrały istotną rolę w zrozumieniu mechanizmu syntezy białek oraz działania antybiotyków.
Yonath studiowała chemię na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, gdzie w 1962 roku uzyskała tytuł magistra, a w 1968 roku obroniła doktorat z krystalografii rentgenowskiej. Po studiach odbywała staże naukowe w Stanach Zjednoczonych, między innymi na Carnegie Mellon University i w Massachusetts Institute of Technology. Po powrocie do Izraela rozpoczęła pracę w Instytucie Weizmanna w Rechowot, gdzie później założyła i kierowała laboratorium zajmującym się badaniami nad rybosomami.
Najważniejszym osiągnięciem naukowym Yonath było opracowanie metod umożliwiających określenie struktury rybosomu na poziomie atomowym. Rybosomy są złożonymi strukturami komórkowymi odpowiedzialnymi za produkcję białek. Ich badanie było szczególnie trudne ze względu na duże rozmiary i niestabilność. Yonath prowadziła pionierskie eksperymenty krystalograficzne, w tym badania nad rybosomami organizmów żyjących w ekstremalnych warunkach. Przyczyniło się to do uzyskania stabilniejszych kryształów i dokładniejszego określenia budowy rybosomu.
Jej badania przyczyniły się również do wyjaśnienia, w jaki sposób antybiotyki oddziałują z rybosomami i hamują syntezę białek u bakterii. Wyniki tych prac mają znaczenie zarówno dla rozwoju podstawowej biologii molekularnej, jak i dla opracowywania oraz udoskonalania leków przeciwbakteryjnych.
W 2009 roku Ada Yonath otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii, wspólnie z Venkatramanem Ramakrishnanem i Thomasem A. Steitzem, za badania nad strukturą i funkcją rybosomu. Była pierwszą kobietą z Izraela uhonorowaną Nagrodą Nobla. Do końca życia zajmowała się badaniami nad nowymi antybiotykami blokującymi funkcjonowanie mitochondriów, próbując przeciwdziałać narastającemu problemowi chorób zakaźnych wywoływanych przez bakterie oporne na antybiotyki.
Rodzina Ady Yonath pochodziła z Polski. Jej rodzice urodzili się w Zduńskiej Woli, a wkrótce przed narodzinami przyszłej noblistki wyemigrowali do Palestyny. Yonath chętnie przyjeżdżała do Polski i dwukrotnie uczestniczyła w konferencjach organizowanych przez Polskie Towarzystwo Biochemiczne. W 2011 roku otworzyła swoim wykładem Izraelsko-Polsko-Ukraińską Konferencję im. J. K. Parnasa w Warszawie. W 2016 roku jej wykład zamknął II Kongres BIO, organizowany przez Towarzystwo we Wrocławiu.
Ada Yonath była również laureatką Medalu Marii Skłodowskiej-Curie, przyznanego jej w 2011 roku przez Polskie Towarzystwo Chemiczne. W 2015 roku otrzymała tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, a w 2023 roku – tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.